iga usayda (askkusu) yat tumant taɣzurant tatrart nna s ẓlin wamunn itrarn. tla yat tsɣnt tanamunt nna inyycn tilit n yan ufrdis amgru. +, iga usayda yat tzigzt nna nrn mnnaw n imskarn nna ifrrn matta uskkin skʷcamn.J. Davallon da issfru is :« ha-t 'nkkʷni' ayd iɣttsn g ad ilin aẓayṛ n wayda ka n imassn +, kra n isakan +, …
asayrar iga aksay ittuswuttan nɣ yan udndun ur wala ittuswuttan. Un espace fait référence à un volume déterminé ou à une étendue plus ou moins limitée. g tmsdagt +, asyrar qqarn as asayrar amsdagan +, iga adɣar ign askkin n tuṣka (akaras +, …
tamu g teknitin n urzzu (asaggʷ).g tizwiri +, tllwa-d g tsnafgant ɣur wattayn n 1800 g twuri « iburzn g mnnaw n tarrayin (tiɣarasin) s d iqqan uḍfuṛ nnsnt g tinẓi n imadann irmyarn (id xxu) » nna iskr Joseph-Marie de Gérando. ilmma +, g tsnimant g 1895 d Emile Durkheim d udlis nns « ilugnn n tɣarast n tsnimant ». d g tiyyira g trakalt ɣur wattayn n 1960.
« aseddi n isqsitn » iga ammi tnnit yat tseddiyt n istann (ssulan) imsasan (uddsn) d imẓlann nna ittyasrasn s yat tmamkt tanbridt inyycn yan uwttas afad ad taws i umrzu g ka n uxmmem (amnus +, …
ddag t id ssufdn g yigr n tẓuṛi +, yaɣ akkʷ igr n usgmi g tiyiriwin-a +, slawan akkʷ iman d tmyadasin isrusn anlmad g wammas n ulmmud. iga usdaw n tsugar yat tgrumma issudsn n tyafutin d twuriwin nna isman kra n unlmad nɣ amanun nɣ awd aslmad s yat tɣarast talugant +, …
asfsi amzray nɣ anmḍan iga yan usfsi anmamk. ad ittusnmal s usfsi isiggiln ad iml anamk n yan ufrdis nɣ yan ufruri amzray ( s umdya : yan uskkin +, yan imjṛi +, yan uḍṛiṣ...) s umsisi d mnnaw n ifrdas n kigan n imnaḍn. +
asfsi amzray nɣ anmḍan iga yan usfsi anmamk. ad ittusnmal s usfsi isiggiln ad iml anamk n yan ufrdis nɣ yan ufruri amzray ( s umdya : yan uskkin +, yan imjṛi +, yan uḍṛiṣ...) imsasan d mnnaw n ifrdas n kigan n imnaḍn. +
afad ad nsnml armmus-i +, qad d nssufd (nṛḍl) ɣur imazzagn ibdarn-a (nɣ tinbdurin-ad) :
ɣur kanṭ (Kant) +, iqqan d g usgmi ad igmu g ku uggid asɣudu (aydda igan akkʷ aflla) s izmr ad t akkʷ ilkm.
ɣur durkim (Durkheim) +, …
D timeqbert tameqqrant ideg llant aṭas n tmeḍlin. Timeḍlin-agi bnant d iṣuken imeqqranen +, zemrent ad ilint ddaw tmurt +, zemrent ad d-zgent nnig tmurt (s ufella).
Isemḍal at iṣuken +, …
D abeddel n yizenziɣen idelsanen di tmetti : tettbeddil tmuɣli i yes-s ttwalin yimdanen agama neɣ tadamsa neɣ tamettant. Ttbeddilen daɣen wazalen i yes-s ttamnen d wayen ssemnafen. Di teg°ti +, asenfel adelsan yezmer ad d-yekk :
a. seg temlilit n yiɣerfan +, yal aɣref ad yawi kra sɣur wayeḍ +, …
tamu g teknitin n urzzu (asaggʷ).g tizwiri +, tllwa-d g tsnafgant ɣur wattayn n 1800 g twuri « iburzn g mnnaw n tarrayin (tiɣarasin) s d iqqan uḍfuṛ nnsnt g tinẓi n imadann irmyarn (id xxu) » nna iskr Joseph-Marie de Gérando. ilmma +, g tsnimant g 1895 d Emile Durkheim d udlis nns « ilugnn n tɣarast n tsnimant ». d g tiyyira g trakalt ɣur wattayn n 1960.
« aseddi n isqsitn » iga ammi tnnit yat tseddiyt n istann (ssulan) imsasan (uddsn) d imẓlann nna ittyasrasn s yat tmamkt tanbridt inyycn yan uwttas afad ad taws i umrzu g ka n uxmmem (amnus +, …
d asiwel +, d netta ay d ammas s way s teddes tefyirt. Yis-s ay ttilin wawalen niḍen deg tefyirt. Ɣer useɣru ay d-tettban twuri-nsen. Aseɣru d awal imzireg(indépendant) +, ma ulac-it +, …
g tmassanin tinamunin +, asfsi asɣnan (ttelaɣan as awd s tirzi tasɣnant) iga yat tɣarast n usnflul (isllwi) isdiknn xef tsɣan tiḍulliyin n kra n uskkin (zun d angraw nnes +, awttas nnes...) +, …
«gant imussutn nna d ittddun g wassaɣ-ad «asfsi n tmskar» nɣ ka n wassaɣ imiwi +, – da ttwskarnt g yan usati ittwṣkan g usmuttg azzulan : asntay nɣ asulan.
– ittntay lummn winna iswurin g tazzulin zun-d : ismattagn +, islmadn +, …
sg usggʷas n 1950 +, iga usfsi n tumayt yat g tbrdin (tsnarrayin) nna ittwsmrasn g tmassanin tinfganin d tnamunin. tga tagrumma n tɣarasin (tarrayin) n usfsi n tntamin (warratn) +, gin-it inḍṛaṣn +, …
g tsnimant +, ila usgd kigan n inumak.
nil Karl Marx +, iga usgd « afrak igʷdmn n umaḍal» . s imki iga yat «tiẓirt tamatayt n umaḍal » (maca d yat tiẓiṛt tasallast itɣrran +, …
da ismal usibrsayrar yat « tgrumma n tmuca (isfka) smuṭṭunin g yan wammas n usnɣms d umyawaḍ +, yugln s umyazday amaḍlan n imssudas» +, itturmas uẓṭṭa zun d iga yan usayrar amaynu amarur n umyawaḍ amgru +, …
iga t uskkir n uskcm g yat tgrawt tanamunt. aywa iga yat tzigzt titnulujit iran ad ifk i wuggid (bnadm) nɣ akkʷ tarbiɛt tazmrt n ad yaɣ (ad irwis) g kra n ukabar. ilmma yadf aki-sen nɣ iga yan digsn ( iga digs agmam) +, yagm d g ungraw anamun nesn azalen d ilugenn n iskutta usidf xef snat tfadiwin :
-tayri (aqqas +, takṛẓi +, …
amatar udmawan d asilaw n ufeggag n umyag: yeswa: y : d asilaw +, swa: d aseɣru. Yeswa: anuddus amseɣru umyig (S.P.V). Tazelɣa n tilawt “d” d asilaw n yiseɣra irumyigen. Isilawen-a n yiseɣra irumyigen +, sawalen-asen daɣen imalalen n useɣru (auxiliaire de predication) +
D abeddel n tfekka n tewsit n yilsan +, iɣessan-sen ttiɣzifen +, ttirqiqen. Asisded n yiɣessan d tamatart n umutti n tewsit n yilsan. Timental n usisded(-agi n yiɣessan) d abeddel n unezwu akk d tiffin n yisufar n wučči ijdiden. +